Tarcznik niszczyciel (Comstockaspis perniciosa) to groźny, polifagiczny szkodnik z rzędu pluskwiaków, występujący na wielu gatunkach drzew i krzewów owocowych. Zimuje głównie w postaci larw pierwszego stadium ukrytych pod charakterystycznymi czarnymi tarczkami na korze i konarach drzew.
Tarcznik niszczyciel w uprawach sadowniczych
Wiosną, gdy temperatura przekracza 7°C, larwy rozpoczynają żerowanie i przechodzą kolejne stadia rozwojowe.
Samice są żyworodne – nie składają jaj, lecz rodzą żywe larwy. Ich ciało jest cytrynowożółte, gruszkowate, pozbawione skrzydeł, odnóży i oczu, a całość ukryta jest pod okrągłą, szarą do ciemnoszarej tarczką o średnicy około 1,5–2 mm. Samce są znacznie mniejsze, posiadają jedną parę skrzydeł, długie czułki oraz odnóża. W okresie lotów są aktywne i mogą być monitorowane za pomocą pułapek feromonowych.
Od połowy czerwca rozpoczyna się pojaw młodych larw ruchliwych, tzw. „wędrowców”. Larwy mają cytrynowożółtą barwę i wyposażone są w odnóża, dzięki którym aktywnie przemieszczają się po roślinie w poszukiwaniu miejsca do żerowania. Po wbiciu ssawki w tkanki roślinne tracą zdolność ruchu i tworzą ochronną tarczkę. W warunkach klimatycznych Polski tarcznik niszczyciel rozwija zazwyczaj od jednego do dwóch pokoleń w ciągu roku.
Najbardziej zagrożone są drzewa owocowe: jabłoń, grusza, śliwa, czereśnia i wiśnia, a także krzewy owocowe, szczególnie porzeczka czarna i czerwona.
Tarczniki wysysają soki z kory, pędów, liści oraz owoców, powodując osłabienie wzrostu i pogorszenie kondycji roślin. Podczas żerowania wprowadzają do tkanek toksyczną ślinę, która powoduje powstawanie charakterystycznych czerwono-fioletowych przebarwień wokół miejsc zasiedlenia. Na owocach wokół tarczek widoczne są czerwone obwódki, znacząco obniżające ich wartość handlową. Przy silnym porażeniu tkanki kory nabrzmiewają, pękają, pojawiają się wycieki gumy, dochodzi do zamierania pędów oraz wyraźnego spadku plonowania.
Najskuteczniejsze terminy zwalczania:
• Wczesną wiosną – przed ruszeniem wegetacji, przeciwko zimującym formom na pędach i gałęziach (preparaty olejowe).
• W okresie pojawu larw ruchliwych „crawlers” („wędrowców”) – od połowy czerwca oraz podczas kolejnych pokoleń latem. Jest to najbardziej wrażliwe stadium rozwojowe szkodnika.
• Na podstawie monitoringu – poprzez regularne lustracje sadów oraz wykorzystanie pułapek feromonowych do obserwacji lotów samców.
Aktualna sytuacja
Obecnie w wielu sadach nie obserwuje się jeszcze masowego pojawu larw ruchliwych tarcznika niszczyciela. Jest to jednak okres, w którym należy rozpocząć dokładne lustracje drzew i regularnie monitorować plantacje pod kątem pojawienia się pierwszych „wędrowców”. W najbliższym czasie spodziewane jest rozpoczęcie rodzenia młodych larw przez samice, a termin ich pojawu będzie decydujący dla skuteczności zwalczania.
Zaleca się systematyczne kontrolowanie pędów, konarów oraz owoców, a także prowadzenie monitoringu z wykorzystaniem pułapek feromonowych. Wykrycie pierwszych larw ruchliwych powinno być sygnałem do przygotowania zabiegów ochronnych, ponieważ jest to najbardziej wrażliwe stadium rozwojowe szkodnika.
O pojawieniu się pierwszych larw ruchliwych oraz optymalnym terminie wykonania zabiegu będziemy informować w kolejnych komunikatach sadowniczych. Regularne lustracje sadów są obecnie kluczowym elementem skutecznej ochrony przed tarcznikiem niszczycielem.
Zalecenia ochrony
Po stwierdzeniu masowego pojawu larw ruchliwych („wędrowców”) zaleca się wykonanie zabiegu jednym z preparatów:
• Irazu 100 SE – 0,6 – 0,75 l/ha (zalecana ilość cieczy roboczej: 840–1500 l/ha wody)
• Exirel 100 SE – 0,6 – 0,75 l/ha (zalecana ilość cieczy roboczej: 840–1500 l/ha wody)
• Sivanto Prime – 0,9 l/ha (zalecana ilość cieczy roboczej: 500–700 l/ha wody)
Irazu 100 SE / Exirel 100 SE wymagają lekko kwaśnego środowiska, są to produkty o działaniu wgłębnym i translaminarnym na roślinie w związku z czym należy zastosować adiuwant Proleaf Aqua 0,3 l/1000 l wody. Kondycjoner i adiuwant w jednym obniży nam pH cieczy roboczej i jednocześnie poprawi pokrycie roślin, co podniesie skuteczność zabiegu.
W celu poprawy skuteczności zabiegu preparatem Sivanto Prime oraz lepszego pokrycia miejsc zasiedlenia szkodnika zaleca się dodatek produktu silikonowego:
Siltac EC – 0,15–0,2% (150–200 ml/100 l wody)
K-PAK – zalecane stężenie: 0,1–0,15% (100–150 ml/100 l wody)
Są to produkty silikonowe w formie koncentratu do sporządzania emulsji wodnej, o działaniu fizycznym. Przeznaczone są do ograniczania niektórych szkodników poprzez działanie mechaniczne i fizyczne, polegające na dokładnym pokryciu i unieruchomieniu szkodników oraz utrudnieniu ich funkcjonowania na roślinie.
Kluczowe znaczenie ma bardzo dokładne pokrycie pni, konarów i pędów cieczą roboczą, ponieważ larwy przemieszczają się po całej roślinie i zasiedlają również trudno dostępne miejsca. Skuteczność zabiegu w dużej mierze zależy od jakości pokrycia oraz wykonania go w okresie masowego pojawu larw ruchliwych, przed wytworzeniem przez nie ochronnych tarczek.
